Bisiklet lastiğini yamalamak, Kozmo.com

Bu yazımda sizlere incelememiz istenen Kozmo.com‘dan bahsedeceğim ve bir iş modelinde yapılmaması gereken şeyleri kendi anladığım şekilde konu alacağım ama öncelikle, aşağıdaki şahane yeteneği olan Tayvanlı Shara Lin’i izlemenizi öneriyorum, en azından yazıyı okumaya başlamadan önce kafanızı biraz rahatlatmış olursunuz.

Nasıl oldu da araba kaza yaptı?

e-Dreams belgeselini izlediğinizde, mükemmel şekilde büyüyen bir şirketin neredeyse halka açılma aşamasına gelmiş olmasını ve sonrasında yapılan şirket değerini düşürücü analizler, paranın bitmesi ve işçilerin çıkarılmasını, sonrasında da kaptanın ilk olarak gemiyi terketmesini görüyorsunuz. Aslında Kozmo.com kaza yapan bir otomobili de andırmıyor değil, yani bana göre gelir modelleri başından iyi yönetilmiş olsa günümüzde büyük bir ihtiyacı kapatıyor olacaktı.

İşin aslında baktığımızda Kozmo’yu diğerlerinden ayıran bir özelliği var, Kozmo.com gerçek saha satışına yönelik hareket eden bir yapı, yani belgeselde geçen DoubleClick örneğinin aksine bir yazılımdan çok bir kargo hizmeti ve daha sonrasında da göreceğiniz üzere küçük bir internet bakkalına da dönüşmüyor değil, yani saha için istihdam ettiği insan sayısı normal bir internet girişimine göre daha fazla, belgeselde 99 yılından 2000’e kadar 10 kişiyle başlayıp 4000 kişiye ulaşan rakamlardan bahsediliyor, tabi bu da şirketin ortaya çıkış yapısını başlı başına değiştiriyor.

Kozmo’nun hikayesi aslında bizlere internet girişimi açısında ve böylesine kapsamlı ve büyük bir işe girişmeden önce neler bilmemize dair stratejik olarak büyük dersler vermekte, bunun yanında böyle bir sahada yapılan işin değeri ve ne kadar kazandığıyla ilgili de önemli noktaları belirtmekte.

Bir iş modeli nasıl kendine bu kadar güvenir?

Kozmo.com mükemmel bir iş modeli fikriyle işe başlıyor, küçük ürünleri bedavaya bir saat içerisinde kişiye ulaştırmayı hedefleyen bir yapı. Bu model birçok iş analisti ve yazarlar tarafından eleştrilmiş olsa da işlerine devam ediyorlar, eleştri aldıkları kısım ise küçük ürünleri bir saat içerisinde bir yerden başka bir yere taşımanın inanılmaz yüksek rakamlara geleceği ve Kozmo’nun da bu iş modeliyle bundan hiçbir kar sağlayamayacağı konusu. Tabi Kozmo bu düşünceleri Starbucks, Amazon gibi şirketlerin yatırımlarını alarak kulak ardı etse de, analistlerin eleştirileri de ilerleyen zamanda gerçekleşiyor, yani şirketin cirosuyla masrafları arasında uçurumlar oluşuyor.

NewYork’da başlayan serüvenlerinde şirket 1999 yılında 3,5 milyon dolar ciro yapıyor ve kayıpları ise bunun neredeyse on katı, ama Kozmo’nun kendine güven sağlayan kısmı 280 milyon dolar bir yatırımı çeşitli şirketlerden sağlamış olması, Starbucks,Amazon gibi şirktleri de arkasına aldığında kendilerini internetin FedEx’i ya da yeni dönemin FedEx’i olarak adlandırıyorlar.

Kazın ayağı öyle değil

11 eyalette servis sağlıyorken ve halka açılacakken birden işin özü değişiyor, internet balonun patladığı 2000 yıllında Kozmo halka açılıyor partileri düzenlemiş olsa bile hiçbir zaman halka açılamıyor ve 2001 yılının Nisan ayında şirket tüm işlerini ve çalışanlarını tasfiye ediyor.

Güven ve Çöküş

Belgesel için tıklayınız.

İş modellerimize ne kadar güvensek bile Joseph Park’ın en başından beri tek sorunu yaptığı işe var olandan çok daha fazla baskı uygulaması ve susmaması, CNN’de yaptığı açıklamada kendini Microsoft’la kıyaslayıp, neden Kozmo’nun da milyonerleri, milyarderleri olmasın derken kendi işinin stabil yapısını sağlamadan bu açıklamarı yapmış olması da bir şirket CEO’su olarak büyük sıkıntılar teşkil etmekte.

Kozmo yazının başında da söylediğim üzere operasyonel anlamda çok fazla istihdam gerektiren bir yapı ve kişilerin işe alım süreçlerinden, ücretlerinin karşılanma süreçleri arasında çok kısa zamanlar bulunmakta ve böyle bir iş modeliyle operasyon alanının kendini çeviriyor olmaması da ayrı problemli, en azından çalışan maliyeti yüksek bir ülkede bu denli masraflı bir işe girişip gelir modellerini yeniden belirlemiyor olmak Kozmo’nun kapanmasına mal oluyor.

Kozmo’nun işleyişinde büyük bir yapı hayal edilmiş ama iş modelini minimize edebilecek, herhangi bir ekonomik buhranda kendilerine kurtarma alanı oluşturabilecek bir yapı göz önünde bulundurulmamış, bunun sebebiyle de şirketi ilk terk edenler kurucu ortaklar olmuş.

Sonuç olarak bir iş modeli belirliyorsanız Kozmo’nunda yaptığı gibi bir giriş çıkış modeli belirlemeniz lazım, videonunda en başında dediği gibi masamızda şu 150 milyon dolar para var ve bizim almamızı bekliyor derken, emin olun bunu istihdam ve dünyayı kurtaracak olan Kozmo.com için değil kendileri için bir paraşüt olarak belirledikleri de aşikar. Benim anladığım kısım sabit bir iş yapıyor olacaksanız işinizi büyüttüğünüzde küçültebilecek ve küçülttüğünüzde tekrardan büyütebilecek yapıda iş modelleri oluşturabilmeniz ve kendinize koruma alanları oluşturmanız en önemli konular arasında.

Belgesel için tıklayınız.

Leave a Reply